ORAGONX: THE NEW BIKOL REPUBLIK

BUKAS NA SURAT SA SAKONG MGA KAHIMANWA

i

Rehimen na naman nin bagyo
sigurado, an hambog na duros
susugoon an saiyang mga soldados
na buwalon an mga nagtitindog
na mga kahoy, bararion gabos
an sanga nin saindang pag-iriba,
patumbahon sa daga na rinaranga.
Ipawawarak niya an mga dahon
sa mga ciudad asin kabukidan
yinugyog nin panriribong asin kariribukan.
Mamandahan niya an uran
na bahaon asin sanupon
nin takot an mga namamanwaan,
Isusubol niya an mga daguldol
patoninongon an may tingog na tultol,
Ikukurit niya sa mga kikilat
an ampak asin dahas
nin saiyang matunok na badas.

Alagad, tandaan:
rona kitang nasa mata nin bagyo
asin singsing nin kalayo.
Kaya kamong hamurawon sa habagat,
kamong ornigon asin gapo sa mga angpas
kamong mga bulod na binubuhat
an mga panganoron paitaas,
kamong mga nasa linya nin pabrika,
mga kaminero, mga nagtatanom sa oma,
kamong mga minero, estudyante sa kolehiyo,
kamong mga nagsusurat sa peryodiko
asin minabareta, minaawit kan sakit asin ogma
nin namomotan tang banwa,
kamong mga obrero sa mga disyerto,
barko asin gabos na nagdayo
sa harayong daga asin destino,
madya, tukudan ta an harigi nin satong banwaan
nin satong pagkakasararo asin kaangotan.
Patindugon ta an sangribong bulod
na masabat sa rigmat nin saiyang mata,
masagop sa saiyang pagbulos.
Sa saindang mga likod, satuyang itugdok
pasirangon an saldang nin katotoohan,
an tunay tang kusog asin mana, lindong
laban sa ngirhat nin panahon.

ii

Enot man nanggad siyang maginoo
nagpapatotoo sa atubang nin mga magistrado
an nagsusurat na mga dignos,
mga kostang mariribok
tuyo sanang manraot

Alagad, dai panluyahan nin boot,
mga gamgam na may katalingkasan.
Hilinga! Dayami man lang baga siya
ginibong tawo-tawo, pantakot
sa doros asin hiwas nin oma.

iii

Luway-luway na tuminogdon an kaputikan
sa payo nin mga namamanwaan

asin saro-saro niyang ibiniklad an katotoohan
soboot gabos pangaati sana sa saiyang pangaran.

Putik na siya madaya, an saiyang paghagad dispensa
para duman daa sa dai aram na totoo an sinasabi ninda.

Putik na nagbubutbot sinda sa kaban
nin banwaan o hablok sa kapangyarihan.

Totoo na yaon sa kamot nin mga kaputikan
na ini an katotoohan, o an putik na katotoohan.

Kun kamo nariribongan na sa pagburubalyo
kan putik asin totoo, yaon iyan sa saindong payo.

Kun matudos nindo an garo arong na kuto,
iyo iyan an totoo asin dai nang ibang totoo.

iv

An ngirhat nakalunad sa motorsiklo
may plakang 1972.
Atyan na banggi, may suklob an saiyang payo
hahanapon an saindong agom, aki,
tugang, kabistado.
Daing ibang rason kundi iba
asin tinitindugan ninda an saindang rason.
Kaya magpuka
huhubaon niya an saiyang maskara
pagnahanap na niya an saiyang rason.
nin paghahanap
na katubuan, dai niya mahahanap
asin dai naman makarason.
Sa aga, an uniporme niya
inarmidol pa.
Maagi siya sa saindong atubang, sarong totoong,
mahamot na opisyal asin maginoo.
mantang saiyang kukubrahon
an pinagalan na buwis nindo.

v

Inuulian an katanosan.
Kun tulid, titikoon
kun tiko, tutulidon
nganing magsusog
sa olay niyang tanos.
sisigidon kun maalpog
an pulbos para sa satong dungo
asin nganing dai ta mahiling
sain an dagos.
Kun mapuling ka
iyan ta muklat an saimong mata.
Kun malaboy
tatambunan nin mga gapo,
kun magapo
baluson nin tinapay.
ta nakakapay.
An saiya lang nalingawan,
gabos na ining linalakawan,
minauli sa ginikanan,
an tinampong gabos tang padudumanan.

AN KAIPUHAN

Igwang naghahanap na
arog kaidtong sa Sri Lanka
ginibong sari an dinamita
asin pinasabog na kaiba siya.
Arog na kaini,
ka-desperado an kamugtakan
sa sakuyang banwaan.
Hali an ideya
sa mga suhay an hawak
sa daga o sa payo
na garo an pakikipaglaban
puedeng gibohon sa lumhok nin tukawan
o pagmamando sa harayo.
May sabatan na tinampo
an kapangyarihan asin payo.
Sa daan tang epiko,
pinag-adalan ni Bantong
an kaluyahan ni Rabot
na kinatatakutan nin kadaklan.
Natuturog ini pag-aldaw,
kaya duman niya pinugutan
dangan pinahiling an payo
sa banwaan:
sa gibo asin payo
kita mamumungnan
asin magrurukyaw!

SISIG

Bulanos na an liwanag nin mga bombilya,
garo kamot nin anghel de la guardia
na nagpapaumay sa kamunduan
na nasa lalawgon
kan mga nagbebelar saiya,
natumbang beynte anyos pa sana
sa giyera sa ngaran ni Allah.
Sa samong lamesa, pigaablada
kan nakabitis na kusinero
an soboot espesyal niyang giso:
hutok nin orig na ginamos
sa mayonnaise, kumpletos rekados
asin pinalipot sa ref.
Sa TV, pinahiling an inambush
na soldadong Amerikano sa Tikrit
warak an payo sa tinampo.
Dai nanggad ako nagdutdot pa
sa pighahambog ni chef sa lamesa.

HARANI SA GROUND ZERO

Kun tano ta dai ako nagparetrato
sa tongod kan Ground Zero
siguro ta hiling ko bakong destino
nin turista an lugar nin sobrang
sakit nin kadaklan.
Siguro, dai naman akong namamatian
afuera sa garo enot ko kaidtong pagkamungnan,
kan mahiling ta an mga imahen sa CNN.
Ngonian, garo mayo naman
garo parte na lang idto kan taob-ati nin buhay,
arog kan taas-baba kan stocks sa Wall Street
o baka habo ta lang magiromdoman
an ngirhat na kaya kan katawhan,
siring kaidtong mga nakawararak na bangkay
nin mga Filipino sa mga lumang stereo-views
kan giyera laban sa mga Amerikano
na kinopya ko sa Library of Congress kasubago.