ORAGONX: THE NEW BIKOL REPUBLIK

Anong boot sabihon ni Andaya kan siya magdiskurso sa Libmanan sa pagsabing itinao ni Arroyo si Dato sa Camarines Sur? Na an mga taga primer distrito igwa pa logod utang na boot ki Gloria? Iyan an mga makadisganar sa mga nakipag-ballroom dancing na ini sa Malacanang ta pag naguuli sa provincia, huli sa sobrang pag-ogma, suway sa hawak an tinataram. Bakong sa igwa pa kitang dapat laoman sa sainda, kundi ta tumba na ngani an banwaan, sainda pang iniinsulto asin sinisikaran.

May sentimental akong memorya sa Libmanan. Duman ako nagtapos nin elementarya, duman ako nakanood maglangoy, asin nagka-igwa nin “puppy love” sa sakong kaklase na garo bulawan sa Tangcong Vaca an gayon, halabaon an maitomon na buhok, an boses dai kinakapuhan ibahan nin karaoke, asin garo doros kun minadalagan. Minasayaw-sayaw an mga kawayan kun siya naagi. Nagin player siya kan provincia sa track and field kan Grade VI kami, kaiba si duwa pang ka-eskwela mi sa San Isidro. Pagtungtong ko sa Ateneo, naaraman ko na an Libmanan palan iyo an pighuhunang sentro kan nasasakupan ni Handiong, na sa memorya kan mga gurang, burubalyong inaapod na Andong, Andiong o Handong. Arog kaining mga kaaraman, kaiba an katotoohan na may baryo sa banwaan na Fundado asin mga lugar arog kan Malbogon asin Aslong, an nakakumbinse kan iskolar na si Dr. Lilia F. Realubit na sa Libmanan man nanggad nagpoon an kontrobersyal na epiko kan Bikol. Si Dr. Zeus Salazar igwa man na siring na pagtubod. Sabi niya an bolkanikong heograpiya kan Albay harayong magin kapinunan nin sibilisasyon. An LIbmanan, na yaon sa agihan kan salog na pinunan man kan tataramon na Bikol; oyon sa obserbasyon kan nobelistang si James Michener na katubuan kan sibilisasyon nagpoon sa mga lugar na harani sa salog.

Ngonian, sa pagdeklara kan Team Unity na igwa nang bagong diputado an primer distrito (nagbilang na garo kan siyo), di may bagong dato na an kadagaan na tinugdas ni Handiong. Ano man ngaya an maraot kan kabotan asin sinceridad na magserbi, garo mahapot an iba? Sa hiling ko, sinimbag na iyan sa pagtindog ni Abang Mabulo na sinasaluduhan ko an desisyon. Iyo, garo siya si Don Quixoteng nakaatubang sa mga higanteng elesi; pero sa garo magic-realist tang nasyon kun sain rinibong mga namamanwaan an naglilinya asin nagkakagaradan nganing manggana sa gugo (bola sa Tagalog, di yan bola, hah); mayong imposibleng dai mangyari. Siring man iyan sa ipinapatubod satong pantasya na pagTeam Unity o kaya si Dato an manggana(iyo na ngani sabi ninda); maiinaan an nagugutom sa satong nasyon, an mga doktor na ma-Nurse nganing mag-abroad, asin ang mga inang marilinya sa Wowowee nganing makakua nin pantongod nin bagas para sa pamanggi; asin gabos kita mabubuhay nin matiwasay sagkod pa man. (Tugtugan kaiba an bagong national anthem kan nasyon: BOOM CORRUPT CORRUPT BOOM CORRUPT CORRUPT! BOOM! BOOM! BOOM!)

Kaya idtong igwa pa man dugo ni Handiong sa saindang ugat, ano daw po kun magtindog man kamo kaiba si Abang.