ORAGONX: THE NEW BIKOL REPUBLIK

Nagiromdoman ko si Rene Sarmiento bilang saro sa matibay na delegadong haling Catanduanes sa 1986 Constitutional Convention, kun dai ako nasasala. Alagad, bako ining manongod saiya kundi sa mga pigpahayag niya sa ginibong Philippine Election Forum kun sain sinabi niya na dai na maootro an Garci scandal asin tanganing maibitiran an “political turncoatism”, kaipuhan may ley na nagbabawal kaini. Sa enot na punto, sinabi niya na suportado niya an prosopuesto na i-record an ano man na apod sa telepono kan mga kandidato sa isay man na opisyal kan COMELEC. Sa ika-duwa, pigtukdo niya an kawaran nin ley na nagbabawal sa mga alibangbang sa politika. Sabi niya, kun igwa kuta kan siring na ley, dai kuta nagkaigwa kitang arog ki Tessie Oreta na paluha-luhang naghahagad nin dispensa sa mga suportadores kan sinipang Presidente Joseph Estrada.

Tama si Teddy Casino, an problema ta ngonian iyo an kawaran nin pagtubod kan mga namamanwaan sa satong gobyerno. And this government deserves that distrust. Maski i-record pa an gabos na mga apod nin isay man na politiko, an hapot iyo, siisay masaray kan mga pigrecord na apod na ini? Definitely, bako an COMELEC na poon pa kaidtong panahon ni Marcos, defisilon magkaigwa man lang nin maski ga-muta na kredibilidad sa pagbilang nin boto. An kahapotan kan mga Romano kun siisay maguardia sa mga guardia, angay digdi sa sitwasyon na ini. Dai pa nakakabawi o napapakarhay kan COMELEC an record kaini sa Garci scandal. An sabi ni Rene, dai man kaya daang nagplantsar nin kaso laban ki Garci, gabos man lang daa, soboot; mantang may prinsipyo nin presumption of innocence an satong ley. Ow, common. Sa nagiromodoman ko kan satong kasaysayan, nagpopoon na kuta an satong Kongreso na dangogon an Garci scandal, naghagad na nin dispensa si Gloria, alagad anong nangyari? Siring man kaini an prosopuestong ini, saro sa mga kurtina na luhay-luhay minatahob asin minapalingaw sato kan kasaysayan.

Dai ta kaipuhan nin dakul pang mga lakdang o ley. Kun igwa kuta nin delicadeza o supog an satong mga lider arog kan mga Hapon, dapat nagbaba na sinda Gloria sa puesto, maski dai na mag-sepuku; o kaya si Oreta dai na makakabayle pa sa telebisyon. Dai ta kaipuhan nin mga nakasurat na ley, kundi an mga dai nakasurat na indibidwal asin kolektibong makusog na posisyon asin prinsipyong moral. Nagiromdoman ko na an Constitutional Convention ni Rene an nag-papusog kan prinsipyo nin konsultasyon sa civil society. Alagad, ripasoha daw tabi nindo an satong kasaysayan kun pano ini pinabirik kan presenteng administrasyon nganing ma-amedaran an parehong Konstitusyon asin masiguro an saindang padagos na pagtenir sa puesto. An punto ta iyo, na mayong matagas na karne sa gutom na ido. Hilingon ta an parada asin listahan kan mga kandidato sa pagka-Senador magin sa lokal na puesto, maaaraman tang mayo kita kan siring na mga prinsipyo. An hiling ta sa ehersisyo politika, garo fiesta, sarong dalanon na kaipuhan may artista. Quese hudang maelehir an sarong artista na mapara-tangad tangad man lang sa kisame sa Senado o mabubuka lang an ngimot kun mamerienda. Parte man kita kun tano garo sirko an satong vida politika. An nakukua ta iyo an bagay man sana satuya.